Энергия системаларында энергия сарфыны ольчемек ичюн эсас алет оларакъ, электрик эсаплайыджылары чешит тюрлю категорияларгъа болюнелер, олар эм технологик эволюцияны акс этелер, эм де чешит къулланув сценарийлерининъ ихтияджларына уйгъунлашалар. Механиктен акъыллыгъадже электрик эсаплайыджыларынынъ тасниф стандартлары бир чокъ ольчюлерни къаплай, оларнынъ арасында ишлев принципи, макъсады, монтаж усулы ве малюматны ёллав имкянлары бар. Ашагъыда электрик эсаплайыджыларынынъ эсас чешитлери ве оларнынъ хусусиетлери системалы суретте таныштырыла.
Арекет принципине коре тасниф этмек .
1. Механик эсаплайыджы (индукцион эсаплайыджы) .
Механик эсаплайыджылар — электромагнит индукциясы принципи узеринде чалышкъан энъ ильк электрик энергиясыны эсаплайыджы алетлердир. Ток ве кергинлик катушкалары иле пейда олгъан магнит мейдан алюминий дискни айландырмагъа меджбур эте, айланув сурьаты исе кучь сарфына мутенасып ола. Бу айланув сурьатыны сонъунда ракъамлы циферблатны косьтермек ичюн шекерлик поезди идаре эте. Эсаплайыджынынъ бу чешити саде ве алчакъ-масрафлы олса да, о, ашагъы догърулыкътан ве малюматны узакътан ёллап оламагъанындан зарар коре. Нетиджеде, оны яваш-яваш электрон эсаплайыджылар денъиштирелер.
2. Электрон эсаплайыджы .
Электрон эсаплайыджылар энергия сарфыны догърудан-догъру эсапламакъ ве малюматны ракъамлы дисплейде косьтермек ичюн электрон схемалардан (аналог-дан-ракъамлы конверторлар ве микропроцессорлар киби) файдаланалар. Механик эсаплайыджыларгъа коре, оларнынъ догърулыгъы зияде (0,2S севиесине къадар), анти-къарышув къабилиети кучьлю, -къулланув вакъты-биллинг ве дигер функцияларны дестеклейлер. Олар шимдики вакъытта эв ве санайы эсаплайыджыларынынъ эсас чешитидир.
3. Акъыллы эсаплайыджылар .
Акъыллы эсаплайыджылар – бу электрон эсаплайыджыларнынъ янъылангъан вариантларыдыр. Олар узакътан автоматик эсаплайыджы окъувына, акъикъий-вакъыт мониторингине ве эки-тарафлы тесирлешювге иришмек ичюн алякъа модульлерини (LoRa, NB-IoT я да электрик линиясы ташыйыджылары киби) интеграция этелер. Къулланыджылар электрик энергиясыны истимал этмек акъкъында малюматны мобиль телефонларнынъ къулланмалары вастасынен коре билелер, электрик сетлери ширкетлери де электрик энергиясынен теминлев стратегияларыны динамик шекильде уйгъунлаштыра билелер. Олар акъыллы сетлернинъ эсас компонентлеридир.
Къулланувына коре тасниф этмек .
1. Бир-фазлы эсаплайыджылар .
Эвлерде я да кичик тиджарет ерлеринде бир-фазлы денъишкен кучьни ольчемек ичюн къулланыла. 220 В кергинликли муитлерде кенъ къулланылгъан ольчю диапазоны, адет узьре, 5 (60) А я да 10 (40) А олып, умумий ярыкъландырув, эв техникасы ве иляхре юк талапларына джевап бере.
2. Учь-фазлы эсаплайыджылар .
Санаий я да буюк тиджарет къулланувджылары ичюн махсус япылгъан, 380В учь-фазлы кучь системалары ичюн келише, эки чешитке болюне: учь-фазлы учь-тел (нейтраль тел ёкъ) ве учь-дёртфазлы-тел (нейтраль телнен). Юксек-догърулыкълы моделлер юксек-къуветли двигателлернинъ, трансформаторларнынъ ве дигер донатмаларнынъ энергия сарфыны ольчеп олурлар, базы моделлер исе гармоник талильни дестеклейлер.
3. Эвельден акъча тёленген эсаплайыджылар .
Электрон технологияны ИС-карталарнен я да узакътан акъча тёлев системаларынен бирлештирмекнен, къулланджылар электрик энергиясыны къулланмаздан эвель озь эсабыны толдурмакъ кереклер. Баланс етерли олмагъанда автоматик электрик энергиясыны сёндюрмек-бу эсаплайыджыны меркезийлештирильген мульк идареси я да аренда сценарийлери ичюн келишкен япа, öденильмеген акъчаларнынъ хавфындан семерели шекильде къачына.
Орнатув усулы боюнджа тасниф этмек .
1. Догърудан-догъру-Эсаплайыджыны багъламакъ .
Ток сызыгъы догърудан-догъру юкке багълана, алчакъ ток къулланмалары ичюн келише (адет узьре 100А-дан эксик я да мусавий). Бу адий къурулыш ичюн юксек токлар ичюн ток трансформаторы керек.
2. Трансформатор-Эсаплайыджыны багъламакъ .
Юксек-кергинликли я да юксек-ток схемаларына (подстанциялар киби) ток трансформаторлары (КТ) ве кергинлик трансформаторлары (КТ) вастасынен багълана. Эсаплайыджы тек алчакъ-къуветли сигналларны ишлей, бу исе хавфсызлыкъны ве кенишлетильген ольчю диапазоныны теминлей.
Малюматны ёллав усулы боюнджа тасниф этмек .
1. Ерли эсаплайыджы .
Коммуникация функциясы ёкъ ве -еринде эсаплайыджыны эльнен окъумакъны талап эте. Бу усул самимий дегиль, амма масрафларгъа-эффективтир, ве о, эски мескен джемиетлеринде чокъ расткеле.
2. Узакътан алякъа электрик кучюни эсаплайыджылар .
Малюматны сымсыз (GPRS/4G/5G), сымлы (RS-485) я да электрик линиясы ташыйыджысы (ЭЛК) вастасынен ёллав сетлернинъ автоматизациясы ве идареси дестеклей, акъыллы сетлернинъ темелини тешкиль эте.
Хуляса
Электрик эсаплайыджыларынынъ таснифи технологик илерилевлернинъ энергияны идаре этмеге терен тесирини акс эте. Механик шекерликлерден башлап, IoT коммуникацияларына къадар электрик эсаплайыджылары тек эсаплайыджы вазифелерини беджермейлер, олар акъыллы сетлерде, пайлаштырылгъан энергия ресурсларында ве углерод нейтраллигинде эсас тююмлерге чевириле. Илериде фотоэлектрик энергияны сакълав ве электрик автомобильлери кениш таркъалгъан сонъ, электрик эсаплайыджылары чокъ-энергия интеграциясы ве чет эсаплавларгъа догъру даа да инкишаф этеджеклер, энергиянынъ дюнья ракъамлы трансформациясына ярдым этеджеклер.